Polityka jakości krajobrazu, przestrzeni publicznej, architektury
Informacja prasowa 17.09.08
Z inicjatywy Polskiej Rady Architektury, Stowarzyszenia Architektów Polskich opracowywany jest projekt dokumentu "POLSKA POLITYKA ARCHITEKTONICZNA
Polityka jakości krajobrazu, przestrzeni publicznej, architektury". Patronat nad inicjatywą objęło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego a w skład zespołu roboczego przygotowującego dokument wchodzą reprezentanci Polskiej Rady Architektury, SARP, TUP, Krajowej Rady Izby Architektów RP, środowiska architektów krajobrazu oraz Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków.
Uczestnicy Kongresu Architektury Polskiej w Poznaniu w maju 2008 r. w oficjalnej Deklaracji Poznańskiej przyjęli i poparli przedstawione założenia Polskiej Polityki Architektonicznej.
Oto fragment Wstępu projektu dokumentu:
Dobra przestrzeń, jako wyraz ludzkich emocji, ładu społecznego i gospodarczego, jest niezbędnym warunkiem życia na Ziemi.
Budowa ładu przestrzeni winna być jednym z podstawowych celów realizowanej w Polsce polityki i warunkiem realizacji zapisu o zrównoważonym rozwoju w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Polska Polityka Architektoniczna służyć ma temu celowi jako dokument pomocny zarówno w pracach legislacyjnych, jak w codziennej praktyce.
Środowisko jako całość, a w nim - architektura, przestrzeń publiczna i krajobraz, wywiera istotny wpływ na jakość życia, współkształtuje człowieka i całe społeczeństwo. Jest dobrem wspólnym, nieodnawialnym lub trudno odnawialnym. Dla ochrony i rozwijania tego dobra potrzebna jest przede wszystkim sformułowana, przyjęta przez rząd i realizowana Polityka Architektoniczna państwa.
Do opracowania, przyjęcia i realizacji dokumentu wyrażającego oczekiwaną politykę państwa wobec środowiska zbudowanego, które ogólnie można utożsamiać z architekturą, zobowiązują ustalenia Komisji Europejskiej (począwszy od Deklaracji Paryskiej z 2000 roku poprzez Europejską Konwencję Krajobrazową i inne dokumenty, aż do podpisanej przez Polskę w kwietniu 2007 roku Karty Lipskiej). Platformą dyskusji i porozumienia w tej sprawie. jest Europejskie Forum Polityk Architektonicznych, do którego należą zarówno polskie organizacje profesjonalne, jak Ministerstwo Infrastruktury.
O właściwą politykę dotyczącą przestrzeni apeluje do władz publicznych Zgromadzenie Ogólne Polskiej Akademii Nauk (24 maja 2007).
Polska powinna sformułować tę politykę nie tylko dlatego że jest to i dobra wola, i honorowe zobowiązanie każdego państwa członkowskiego UE, ale dlatego, że konflikty pomiędzy zagospodarowaniem przestrzeni, nowymi inwestycjami a środowiskiem występują w naszym kraju jako drastyczne - ze względu na rozdrobnienie własności ziemi, brak reparcelacji, luki prawne, niedostateczny poziom kultury.
Istnieje ryzyko, że konflikty te w najbliższych latach będą narastały powodując marnotrawstwo środków finansowych i dewastację zasobów naturalnych - przestrzeni, gruntów, energii, wody. Spowodują dalszą degradację krajobrazu Polski zwłaszcza w obszarach metropolitarnych, rekreacyjnych i pasach przydrożnych.
Architektura jest sztuką kształtowania przestrzeni. Odwieczne jej atrybuty: użyteczności, trwałości i piękna powinny być przedmiotem troski i celem twórczości architektów, urbanistów, architektów krajobrazu, innych profesjonalistów a także codziennych zachowań całego odpowiedzialnego i wrażliwego na przestrzeń społeczeństwa, codziennej pracy administracji.
Jakość otoczenia zależy od procedur formalno - prawnych, ale także od poziomu kultury obywateli i instytucji. Doskonalenie prawa musi zatem iść w parze z budową zrozumienia dla potrzeby ładu przestrzennego. O modyfikacjach prawa nie powinny decydować koniunkturalne interesy grup nacisku, a interes społeczny. Organizacja przestrzeni powinna być wynikiem działań opartych o system czytelny dla każdego.
Tymczasem w coraz większym stopniu występuje zjawisko aroganckiego zawłaszczania przestrzeni publicznej i krajobrazu, destrukcji jakości przez chaotyczną zabudowę oraz agresywną reklamę. Są to przejawy gospodarki rabunkowej.
Aby nasze otoczenie było zgodne z wymogami rozwoju zrównoważonego i cechowało się wysoką jakością funkcjonalną, kulturową i ekologiczną, system zarządzania przestrzenią trzeba podporządkować wyznaczonym celom.
Niezbędne są narzędzia prawne, organizacyjne, finansowe, edukacyjne pozwalające na całościowe traktowanie miast i dzielnic, tworzenie spójnych założeń przestrzennych, rewitalizację i rewaloryzację. Dzięki nim można będzie zapobiegać marnotrawstwu przestrzeni i środków finansowych, destrukcji środowiska naturalnego.
Zadaniem polityki architektonicznej jest identyfikacja problemów i zaproponowanie spójnego systemu działań sprzyjających tworzeniu ładu przestrzennego.
Projekt dokumentu Polska polityka architektoniczna obejmuje realizację następujących zadań - tematów, warunkujących jakość przestrzeni, wpływających na kształtowanie ładu przestrzennego:
- Spójny system planowania i zarządzania przestrzenią
- Zapewnienie przestrzennych i technologicznych warunków rozwoju zrównoważonego
- Ochrona dziedzictwa kulturowego
- Ochrona i świadome kształtowanie krajobrazu
- Promocja partnerstwa publiczno - prywatnego w ramach zintegrowanych projektów urbanistyczno - architektonicznych
- Poprawa systemu zamówień prac projektowych (w sferze publicznej i prywatnej)
- Profesjonalne zarządzanie jakością architektury
- Uznanie ważnej roli organizacji profesjonalnych (w tym samorządów zawodowych) w kształtowaniu ładu przestrzennego
- Promocja kultury przestrzeni
Oto fragment podsumowania projektu dokumentu:
Realizacja Polityki Jakości Krajobrazu, Przestrzeni Publicznej, Architektury wymaga:
- Wpisania ładu przestrzennego, jako dobra publicznego, do Konstytucji RP.
- Dokonania zmian i uzupełnień aktów prawnych dotyczących zarządzania przestrzenią poprzez zapisy gwarantujące warunki kształtowania i zachowania wysokiej jakości krajobrazu, przestrzeni publicznej i architektury, w zgodzie z wymogami rozwoju zrównoważonego.
Zmiany i uzupełnienia tych zapisów powinny umożliwić między innymi:
- Zapewnienie efektywnej koordynacji w systemie planowania
- Obligatoryjność planów przekształceń dla terenów zdegradowanych
- Rozszerzenie Raportu o stanie przestrzeni kraju o określenie stref krajobrazu zdegradowanego
- Opracowanie Kodeksu Urbanistycznego
- Ustalenie prawnych granic ingerencji reklamy w krajobraz miejski i otwarty
- Ochronę dziedzictwa kulturowego, szczególnie charakterystycznych elementów polskiego krajobrazu
- Opracowanie strategii ograniczania rozproszonych form zabudowy mających negatywny wpływ na środowisko
- Skuteczność działania służb konserwatorskich
- Uregulowanie zasad i form organizacyjnych projektowania architektury krajobrazu
- Wdrożenie podstaw partnerstwa publiczno-prywatnego
- Stworzenie struktur organizacyjno - finansowych dla realizacji dużych zintegrowanych projektów urbanistyczno - architektonicznych
- Uznanie jakości za podstawowe kryterium w systemie zamówień publicznych; wykluczenie kryterium minimalnej ceny jako kryterium decydującego
- Zapewnienie szerokiej dostępności konkursów
- Objęcie systemem zamówień konkursów studialnych oraz warsztatów
- Egzekwowanie profesjonalizmu w systemie zarządzania przestrzenią
- Wzmocnienie roli dyscyplinującej samorządów zawodowych
- Powoływanie kompetentnych architektów miast i gmin oraz rad urbanistyczno-architektonicznych
- Zapewnienie organizacjom profesjonalnym wpływu na obsadę stanowisk architektów miasta i gmin oraz skład rad urbanistyczno - architektonicznych
- Zapewnienie niezbędnej rangi opiniom rad urbanistyczno - architektonicznych
- Utworzenie systemu promocji jakości w dziedzinie kształtowania otoczenia
- Utworzenie systemu edukacji architektonicznej adresowanej do całego społeczeństwa
- Dostosowanie jakości kształcenia projektantów do wymogów twórczej i odpowiedzialnej roli zawodu zaufania publicznego
- Uznanie osiągnięć projektowych i realizacyjnych za właściwą drogę awansu kadry dydaktycznej w dziedzinach projektowania krajobrazu, architektury i urbanistyki
- Objęcie programem badań naukowych problemów jakości krajobrazu, architektury i urbanistyki jako aspektów rozwoju zrównoważonego
Pełny tekst projektu dokumentu opublikowany zostanie w oddzielnej broszurze. Tematy dokumentu opracowane są szczegółowo tak, aby proponowane postulaty były pozytywną odpowiedzią na nakreśloną diagnozę obecnej sytuacji. Obecnie odbywa się uzupełnianie i redakcja projektu dokumentu. Kompletny projekt polskiego dokumentu uzgadniany jest w ramach grupy roboczej. Jest on także porównywany z dokumentami o tym samych charakterze przygotowywanymi przez inne kraje Unii Europejskiej. Specyficzne tezy polskiego dokumentu zostaną przedstawione w trakcie trzech konferencji poświęconych Politykom Architektonicznym: w Bordeaux (konferencja Europejskiego Forum Polityk Architektonicznych EFAP, w ramach francuskiej prezydencji UE), w Budapeszcie (konferencja organizowana przez kraje Grupy Wyszehradzkiej) oraz w siedzibie SARP w Warszawie.
